Gebedsdienst voor de eenheid

Het eeuwige leven is dus geen manier om te ontsnappen aan het kwaad, om ergens een toevlucht te zoeken voor het kwaad en de eindigheid van ons universum in denkbeeldige achter-werelden of in een bovennatuurlijk universum, zoals men aan christendom wel heeft verweten het tegenwoordige leven te verwaarlozen. Integendeel, het stelt ons in staat onze wereld serieus te nemen door haar te bekijken zoals ze is, door ieder mens zijn of haar rechtmatige plaats en belang te geven.

[…]

Hopen betekent niet hetzelfde als liegen tegen jezelf of de ogen sluiten, maar geloven dat de liefde sterker is dan al het andere, omdat ze anders is dan onze ambities, onze rijkdom, onze conflicten, of alles wat ons zo vaak afleidt van het wezenlijke, omdat ze een belofte van eeuwigheid in zich draagt. De liefde gaat nooit voorbij, zegt Paulus. Wanneer de wereld om ons heen ons angstig maakt, zegt de christelijke hoop niet dat we moeten gaan zitten zeuren omdat alles slecht gaat, noch dat we als dwazen moeten lachen omdat alles goed zou komen; christelijke hoop nodigt ons niet uit om te wachten tot God deze wereld vernietigt om een andere op te bouwen; ze stelt ons een heel eenvoudige vraag: hoe kunnen we in alles een gelegenheid zien om meer lief te hebben? Dat is de vraag die we ons moeten stellen bij al het nieuws, goed of slecht, het nieuws op de televisie en ook het nieuws aan de telefoon. Hoe kan ik hiervan een gelegenheid tot liefhebben maken?

Veilleur, où en est la nuit ? Petit traité de l’espérance 
(Wachter, wat is er van de nacht? Kleine verhandeling over de hoop),
Adrien CANDIARD, Editions du Cerf, Parijs, 2016, blz. 75 en 78.

Hopen is iets heel concreets: het is geloven dat God ons in staat stelt tot daden van eeuwigheid. Het is geloven dat wanneer wij liefhebben, deze liefde niet slechts een mooi gevoel is in een vloed van absurditeit en tot doodgaan gedoemd is, maar dat ze een venster is dat wij openen op de eeuwigheid. Want deze eeuwige daden, deze daden die wij kunnen verrichten en waarvan de vrucht eeuwig is, zijn natuurlijk de daden van liefde, de enige die tellen. Zij zijn degenen die in onze wereld al bouwen aan de eeuwigheid, het Rijk Gods.

[…]

            In de praktijk is hopen niet alleen geloven dat wij in staat zijn tot eeuwigheid: het gaat er over om te leven- door de eeuwigheid te verkiezen boven al het andere, door het eeuwige voorop te stellen, vóór het dringende, vóór al het andere dat op dit moment zo belangrijk lijkt. Hopen is aanvaarden om het gezichtspunt van de eeuwigheid aan te nemen: geen koud en ver verwijderd gezichtspunt, maar het gezichtspunt van de liefde. Hoe ons leven zou veranderen als we wisten hoé onze prioriteiten te rangschikken volgens het gewicht van de eeuwigheid van onze daden: dan zouden  ambitie, het verlangen om geld te verdienen, het verlangen om erkend te worden  heel snel onderaan de stapel belanden. We zouden ontdekken dat het maken van een cake voor een eenzame buurman, die we hiermee blij maken, veel meer eeuwigheid oplevert dan haar gewicht aan meel, eieren en suiker doet vermoeden.

Veilleur, où en est la nuit ? Petit traité de l’espérance 
(Wachter, wat is er van de nacht? Kleine verhandeling over de hoop),
Adrien CANDIARD, Editions du Cerf, Parijs, 2016, blz. 72-74.

Chanoeka en de onuitroeibare hoop van het mensenverhaal

Fascinerend aan Chanoeka – het Joodse lichtfeest dat we in deze tijd van het jaar vieren –  vind ik de manier waarop het verhaal daarvan doorheen de tijd is geëvolueerd.

Het begon als het eenvoudige verhaal over een militaire overwinning, het succes namelijk van de Makkabeeën in hun strijd voor godsdienstvrijheid tegen de repressieve heerschappij van de Syrisch-Griekse keizer Antiochus IV. Antiochus -die zichzelf bescheiden Epifanes (“God geopenbaard”) noemde, en die had besloten de Joden met geweld te helleniseren – liet een standbeeld van Zeus oprichten op het domein van de tempel in Jeruzalem, beval om er offers te brengen aan heidense goden en verbood Joodse riten op straffe van de dood.

Een groep Joodse piëtisten kwam in opstand. Onder leiding van een priester, Mattathias van Modi’in, en zijn zoon, Judas de Makkabeër, begonnen zij hun vrijheidsstrijd.  Ze waren in de minderheid en leden aanvankelijk zware verliezen, maar binnen drie jaar behaalden ze een gedenkwaardige overwinning. Jeruzalem kwam weer in Joodse handen. De Tempel werd opnieuw ingewijd. Dit is het verhaal dat we vinden in het eerste en tweede boek van Makkabeeën.

Maar daarna ging het niet meer zo soepel. De nieuwe Joodse monarchie, bekend als de Hasmoneese koningen, werd zelf gehelleniseerd. Zij liepen ook de toorn van het volk op door een van de beginselen van het jodendom te schenden: de scheiding tussen godsdienst en politieke macht. Zij werden niet alleen koningen, maar ook hogepriesters – iets wat eerdere vorsten nooit hadden gedaan.

Zelfs militair gezien betekende de overwinning op de Grieken slechts een tijdelijk respijt. Binnen een eeuw viel Pompeius Jeruzalem binnen en kwam Israël onder Romeinse heerschappij. Toen kwam de rampzalige opstand tegen Rome (66-73 van onze jaartelling), waardoor Israël werd verslagen en de Tempel verwoest. Het werk van de Makkabeeën lag nu in puin. Sommige rabbijnen uit die tijd meenden dat het feest van Chanoeka moest worden afgeschaft. Waarom immers een vrijheid vieren die verloren was gegaan? Anderen waren het daar niet mee eens, en die mening haalde het. Vrijheid mag dan verloren zijn gegaan, maar niet de hoop .

Toen kwam een ander verhaal naar voren, over hoe de Makkabeeën bij het zuiveren van de Tempel een kruik olie vonden waarvan het zegel nog intact was, waarmee zij de Menora, de grote kandelaar in de Tempel, opnieuw aanstaken. Wonderlijk genoeg brandde het licht acht dagen lang  en dit werd het centrale verhaal van Chanoeka. Het werd een lichtfeest in het Joodse huis, als symbool van een geloof dat niet kon worden gedoofd. De boodschap ervan werd gevangen in een zin van de profeet Zaccharia: “Niet door macht of kracht, maar door Mijn geest, zegt G-d de  Almachtige.”

Ik heb me vaak afgevraagd of dit niet het ménselijke verhaal is, en niet alleen het Joodse. We vieren militaire overwinningen. We vertellen verhalen over helden uit het verleden. We herdenken hen die hun leven gaven voor de vrijheid. Dat is zoals het hoort. Maar ware overwinningen, die het lot van naties bepalen, zijn niet zozeer militair als wel cultureel, moreel en spiritueel.

In Rome werd de Boog van Titus opgericht door Domitianus, de broer van Titus, ter herinnering aan de Romeinse overwinning bij het beleg van Jeruzalem in het jaar 70 na Christus. Hij toont Romeinse soldaten die de oorlogsbuit meenemen, met als bekendste voorbeeld de zevenarmige Menorah. Rome won dat militaire conflict. Maar haar beschaving raakte in verval, terwijl Joden en Jodendom overleefden. En dat overleven kwam niet in de laatste plaats door Chanoeka zelf. Die eenvoudige handeling van families die samenkomen om lichtjes aan te steken, om het verhaal te vertellen en de liederen te zingen, bleek krachtiger dan legers en duurzamer dan keizerrijken. Wat stand hield was niet het historische verhaal zoals verteld in de boeken van Makkabeeën, maar het eenvoudiger, sterker verhaal dat sprak over een enkele kruikje olie die de verwoesting  en de ontheiliging overleefde, en over het licht dat het verspreidde en dat bleef branden.

Iets in de menselijke geest overleeft zelfs de ergste tragedies, waardoor we weer verbrijzelde levens, gebroken instellingen en gewonde naties gaan herbouwen. Dat is voor mij het Joodse verhaal. Joodse mensen overleefden elke nederlaag, verdrijving, vervolging en pogroms, zelfs de Holocaust, omdat zij nooit het geloof opgaven dat zij op een dag als Joden zouden kunnen leven, vrij en zonder angst. Dat is de steeds-verrnieuwende kracht van geloof, waarvoor Chanoeka symbool staat,  haar licht van onuitroeibare hoop.

rabbi Jonathan Sacks

nota :  In november 2020 overleed rabbijn Jonathan Sacks na een korte periode van kanker. Sacks was een vooraanstaand theoloog, moreel denker, en een van de grote Joodse intellectuelen van zijn generatie – hij leverde regelmatig bijdragen en schreef welsprekend en met onmiskenbare eruditie over de betekenis, ook de morele betekenis , van Joodse feesten en hoogdagen. Zijn laatste boek was “Moraliteit: Restoring the Common Good in Divided Times”, gebaseerd op zijn BBC Radio 4 podcast serie, “Morality in the 21st Century.”Het is uit dankbaarheid voor zijn inzichten, en ter herinnering aan zijn leven van lernen en onderwijzen, dat we zijn beschouwingen over het festival van Chanoeka en de aard van de menselijke hoop opnieuw uitgeven.

De eerste taak van communicatie zou moeten zijn om mensen minder eenzaam te maken. Als communicatie niet het gevoel van eenzaamheid, waartoe zoveel mannen en vrouwen veroordeeld zijn, vermindert, dan is deze communicatie slechts vermaak.

In verband met deze eerste uitdaging zou ik een andere willen toevoegen: een stem geven aan hen die geen stem hebben. Heel vaak zien we communicatiesystemen die marginaliseren en die censureren wat storend is of wat we niet willen zien. De Kerk weet dankzij de Heilige Geest heel goed dat het haar plicht is bij die laatsten te zijn, en haar natuurlijke habitat is de existentiële periferie.

De derde uitdaging op communicatiegebied die ik bij u zou willen laten, is die van de opvoeding tot communicatie.

Heel vaak zijn zij die de Kerk bekijken van buitenaf, perplex over al de spanningen die er zijn. Maar wie begrijpt hoe de Heilige Geest werkt, weet dat Hij graag gemeenschap vormt in de diversiteit en harmonie schept uit verwarring. Gemeenschap is nooit uniformiteit, maar het vermogen om zeer verschillende realiteiten samen te houden. Ik denk dat we deze inspanning ook moeten kunnen communiceren, zonder te doen alsof we deze moeilijkheid oplossen of ze te verbergen. Verschillen van mening met elkaar betekent niet noodzakelijk een houding van breuk, maar kan een van de ingrediënten van gemeenschap zijn. Communicatie moet ook ruimte laten voor een verscheidenheid aan standpunten, waarbij steeds moet worden gestreefd naar het behoud van eenheid en waarheid, en moet worden opgetreden tegen laster, verbaal geweld, persoonlijke ambitie en fundamentalisme die, onder het mom van trouw aan de waarheid, slechts verdeeldheid en tweedracht zaaien.

Ontmoeting van paus Franciscus met de leden van het Dicasterium voor Communicatie, 12 november 2022
Wie meer wenst te lezen : https://www.osservatoreromano.va/fr/news/2022-11/fra-046/rencontre-avec-le-dicastere-pour-la-communication.html

Lof aan U, o Christus, Bruidegom van de bruid,
en door U, lof aan de Heilige Drie-eenheid
want U bent schepper van de wereld,
U bent haar redding, en degene die haar herstelt.

Door de kracht van de Geest
tekent gij het hart met een zegel
-bij de engel, bij de mens.

O Gij, overvloeiende bron van goedheid,
eeuwige vervulling,
oorsprong van alle dingen,
einddoel van elk geschapen werk,
als metgezel van de menselijke natuur
moge U de mens smaak geven voor de goddelijke zaken .
Wat de Vader wilde, heeft Hij door U, in de Geest, gedaan.
Als een kunstenaar droeg hij zorg voor zijn werk.
U, U onderscheidt U van de geschapen, gevormde dingen.
Maar U ook,  U schildert met levendige toetsen.
U geeft aan bepaalde dingen de weerschijn van uw Gelaat.

Gij,  enige zoon, verwekt uit het hart van de Vader, …
hebt U verwaardigd om ons als broeders te hebben.
En het hart van de mens die deel heeft aan het goddelijke licht ..
wordt niet langer gekwetst  door de schaduwen der duisternis.

Zoals de twijgen aan de wijnstok vastzitten,
zoals de ledematen verbonden zijn met het hoofd ,
zo verbindt U het Lichaam van de kerk met uzelf.
En wat onrein is, wat zwak is,
geeft U leven door de Geest, en zuivert U door het geloof.

Bloem op de stam van Jesse,
zoals u zelf gezalfd bent  
zo zalft u op uw beurt deze Kerk.
Dezelfde zalving die de duif aan Noach bracht bij de Jordaan,
O Christus, Vrede in het hart van de wereld,
Gij onze barmhartigheid, Gij de Noodlijdende,
Gij Bedroefde, Zachtmoedige, Arme,
Gij, vergeef ons onze zonden […]
U, het brood, geef ons het Rijk van de Vader.

Gottschalk van Limburg, een monnik en dichter uit de elfde eeuw, staat bekend om de rijkdom van zijn liturgische hymnen, die bijbelse beelden combineren met dogmatische inhoud. Deze paar verzen doen ons nadenken over de manier waarop Christus in zijn Kerk werkt, net zoals Hij werkte in de schepping van de wereld. De Kerk die zich door Christus laat bewerken is dus geroepen om het nieuwe paradijs te worden.  

Gemeenschappelijke Verklaring ter gelegenheid van de gezamenlijke katholieke-lutherse herdenking van de Reformatie, 31 oktober 2016

Blijft in Mij dan blijf Ik in u. Zoals de rank geen vrucht kan dragen uit zichzelf, maar alleen als zij blijft aan de wijnstok, zo gij evenmin als gij niet blijft in Mij (Joh. 15,4)

Hoewel we ten diepste dankbaar zijn voor de geestelijke en theologische gaven van de Reformatie, belijden en betreuren we voor Christus ook dat Lutheranen en Katholieken de zichtbare eenheid van de Kerk hebben beschadigd. Theologische verschillen gingen samen met vooroordelen en conflicten, en religie werd een instrument voor politieke doeleinden.

Ons gezamenlijk geloof in Jezus Christus en ons doopsel vereist van ons een dagelijkse bekering, waarmee we de historische meningsverschillen en conflicten die het dienstwerk van de verzoening verhinderd hebben van ons afwerpen.

Hoewel het verleden niet veranderd kan worden, kan wàt er herinnerd wordt en hoé het wordt herinnerd wel veranderen.

We bidden voor de genezing van onze wonden en van de herinneringen die ons beeld van de ander blokkeren.

We verwerpen nadrukkelijk alle haat en geweld, in het verleden en heden, vooral wanneer uitgevoerd in de naam van religie. Vandaag horen we het gebod van God om alle strijd aan de kant te zetten. We erkennen dat we, bevrijd door genade, voorwaarts gaan naar de eenheid waartoe God ons steeds roept.

Het dagelijkse gebed in het leven van het volk Israël:  kracht geven aan Gods optreden in het universum

Tijdens zijn kinderjaren en z’n adolescentie neemt Jezus deel aan het gebed in de synagoge, waarbij zegening het essentiële element is, bij uitstek diepgeworteld. Jezus kwam voort uit een volk dat wist te bidden, terwijl de Hellenistische wereld de draak stak met het gebed of het nutteloos vond. In het Jodendom daarentegen worden mannen van jongs af aan getraind in het gebed.

Eigenlijk is bidden een werk van het hart. Zoals de mens de aarde bewerkt om voedsel te verkrijgen en zijn lichaam te voeden, zo voeden wij door het werk van het gebed onze geest.  Het idee van werk impliceert ook de deelname van mijn hele wezen, mijn gedachten, van mijn beleving,  en van mijn lichaam, en soms het wiegen van het lichaam tijdens het gebed. … Het Joodse gebed gaat dus over het versterken van Gods handelen in het universum, niet, zoals bij meer recente gebeden, over het ombuigen ervan in de richting van menselijke behoeften. Dit is de sleutel die de relatie tussen het universum en de mens bepaalt. Het belangrijkste dus  is bidden, het belangrijkste is zegenen.

     van Serge Jacquemus,
pastor van de Union de Prière te Charmes

Elke avond bid ik om eenheid onder de christenen.

Elke nacht, soms te middernacht,
soms om 4:00 uur in de morgen,
ga ik door de tuin
het portaal van de kerk binnen.
Ik steek twee kaarsen aan.
Voor de icoon van de moeder Gods.
En ik bid voor de eenheid.

Wanneer zal het gebeuren?
Wanneer men Hem ondervroeg over het einde van de wereld,
bekende Christus zijn onwetendheid als mens:
“Alleen de Vader weet het.
Hij kent dag en uur”.

Zo gaat het ook met de eenheid.
De toekomst is in God.
Onze taak is het om de tijden te laten rijpen.
De eenheid zal er komen, het zal een mirakel zijn,
een nieuw mirakel in de geschiedenis.
Wanneer? We moeten er ons op voorbereiden.
Want een mirakel is zoals God zelf: altijd komende.

“Kom en volg mij”

Dit zijn de woorden die Jezus tot ons richt, reeds tijdens zijn aardse bestaan, en tot op vandaag.  Jezus’ leven, woorden en daden zijn een constante uitnodiging om in beweging te komen – van de ene fysieke plaats naar de andere, van de ene groep mensen naar de andere, van de ene gemoedstoestand naar de andere. Bovenal roept Jezus ons op om temidden van de problemen van de wereld tot Hem te komen en in zijn liefde te vertoeven, een liefde die aan de hele wereld wordt aangeboden (vgl. Mt 11,28).

De liefde van Christus leidt de wereld op de weg naar verzoening en eenheid. Deze liefde, die antwoord is op de kreten van hen die lijden, zet ons ertoe aan om solidair tot Hem te komen, om te antwoorden en te werken aan rechtvaardigheid. Wij worden dringend opgeroepen tot verzoening in Gods liefde, en te getuigen van die liefde die in Christus is geopenbaard (vgl. 1 Johannes 4:9-11).

Verzoening is een beweging naar God en naar de anderen. Zij impliceert de bereidheid om naar God en naar elkaar te luisteren. Het is een bekering van het hart, wèg van egoïsme en apathie, nàar inclusie en dienstbaarheid, en in de erkenning van onze onderlinge afhankelijkheid met de schepping. Wij erkennen dat toen we met heel ons hart God en onze naaste willen dienen, we daarin gefaald hebben, dat we het oneens waren en dat we soms tegengestelde richtingen zijn uitgegaan. We erkennen dat we de transformerende kracht van de liefde van Christus nodig hebben om tot een wereld te komen die werkelijk verzoend en verenigd is.

We dromen van een bredere beweging van verzoening en eenheid voor de hele mensheid, ja voor de hele kosmos. In zulke eenheid zou God rechtvaardigheid tot stand brengen, zou hij alle mensen een gelijke plaats geven, en zou de schepping vernieuwd en gesterkt worden. Wij rekenen op de liefde van Christus in onze acties en ons pleidooi voor klimaatrechtvaardigheid.

Uit de boodschap van de 11e Algemene
Vergadering van de Wereldraad van Kerken, te Karlsruhe, Duitsland

Voor de apostel van de heidenen is de verzoening van de mens met God, waarvan hij een gezant is geworden (vgl. 2 Kor. 5, 20),  een geschenk dat van Christus komt (…).  Verzoening, voordat ze een menselijke inspanning is van gelovigen die hun verdeeldheid willen overwinnen, is een gratis geschenk van God.  Hoe kunnen wij dit Evangelie van verzoening verkondigen na eeuwen van verdeeldheid? (…) Verzoening in Christus kan niet worden bereikt zonder offer. (…) Dit is de revolutie die Paulus meemaakte, maar het is de christelijke revolutie van alle tijden. (…)

            Voor de Kerk, voor elke christelijke belijdenis, is dit een uitnodiging om het leven te zoeken door altijd naar het kruis van de Heer te kijken: dit is ons levensprogramma. Authentieke verzoening tussen christenen kan worden bereikt wanneer wij elkaars gaven weten te erkennen en wanneer wij in staat zijn, nederig en gewillig, van elkaar te leren (…).

            Als wij dit sterven aan onszelf beleven omwille van Jezus, wordt onze oude manier van leven naar het verleden verwezen (…), dan treden wij een nieuwe vorm van bestaan en van verbondenheid binnen (…)  Achterom kijken helpt en is des te noodzakelijker als we het geheugen willen zuiveren;  maar vasthangen aan het verleden, het geleden en begane onrecht steeds weer in herinnering blijven brengen en oordelen met uitsluitend menselijke criteria, kan ons verlammen en verhinderen om in het heden te leven. Het Woord van God bemoedigt ons en vraagt ons om het verleden achter ons te laten, om in het nu Jezus te volgen en in Hem een nieuw leven te leiden.

Homilie van paus Franciscus op 21 jan 2019,
gedurende de vespers bij het sluiten van de Gebedsweek  voor de Eenheid.